۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ - تشخیص دیابت نوع ۲ در دهه‌های ۲۰، ۳۰ یا اوایل ۴۰ سالگی می‌تواند مانند یک محکومیت مادام‌العمر به نظر برسد. اما اکنون، یک کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده جدید نشان داده است که برای برخی از جوانان، می‌توان این بیماری را ظرف مدت شش ماه، بدون نیاز به داروهای کاهنده قند خون، به زیر آستانه تشخیص (Remission) رساند.
در کارآزمایی RESET for Remission، از میان ۵۰ نفر که در برنامۀ فشردۀ رژیم غذایی و ورزش قرار گرفتند، ۲۷ نفر پس از ۲۴ هفته به وضعیت «بهبود» (Remission) از دیابت نوع ۲ دست یافتند؛ یعنی ۵۴ درصد. در مقابل، در گروهی که مراقبت‌های معمول را دریافت می‌کردند، تنها ۲ نفر از ۴۶ نفر (یعنی ۴ درصد) به این وضعیت رسیدند.
این اختلاف ۵۰ درصدی شایستۀ توجه است؛ اما یک شرط مهم نیز همراه آن است: این یک رژیم کالری‌کاهشی معمولی به اضافه چند جلسه ورزش ساده نبود. این یک برنامه تحت مدیریت پزشکی شامل رژیم غذایی ۸۰۰ تا ۹۰۰ کالری در روز، جایگزین‌های وعده غذایی (Meal Replacements)، تغییر در داروها، تمرینات هوازی و مقاومتی تحت نظارت و حمایت‌های حرفه‌ای منظم بود. همچنین شرکت‌کنندگان گروهی بودند که با دقت انتخاب شده بودند.
یافته‌های این مطالعه
محققان در سه مرکز در انگلستان و کانادا، ۹۶ بزرگسال را به‌صورت تصادفی در یکی از دو گروه «مراقبت معمول دیابت» یا «برنامه ترکیبی سبک زندگی» قرار دادند. شرکت‌کنندگان بین ۱۸ تا ۴۵ سال داشتند، دچار چاقی بودند، ظرف شش سال گذشته تشخیص دیابت نوع ۲ دریافت کرده بودند و از انسولین استفاده نمی‌کردند. میانگین سنی آنها ۳۸ سال و میانگین شاخص توده بدنی (BMI) آنها ۳۵.۲ بود. این کارآزمایی شامل ۵۱ مرد و ۴۵ زن از گروه‌های قومی مختلف بود.
مطالعه از نوع «برچسب‌باز» بود، بنابراین شرکت‌کنندگان می‌دانستند از چه برنامه‌ای پیروی می‌کنند، اما پیامد اصلی مطالعه به‌صورت «کور» نسبت به گروه‌بندی ارزیابی شد. هشتاد و شش نفر، یعنی ۹۰ درصد نمونه، در ارزیابی نهایی شرکت کردند. برای تحلیل اصلی، هر فردی که داده‌های پیامد او ناقص بود، به عنوان فردی که به بهبود (Remission) نرسیده در نظر گرفته شد؛ این یک رویکرد محافظه‌کارانه است که دستیابی به نتیجه ۵۴ درصدی را سخت‌تر نمود.
در هفتۀ ۲۴ام: ۲۷ نفر از ۵۰ نفر در گروه مداخله به وضعیت بهبود رسیدند: ۵۴ درصد؛ ۲ نفر از ۴۶ نفر در گروه مراقبت معمول به وضعیت بهبود رسیدند: ۴ درصد؛ شانس (Odds) تعدیل‌شده برای رسیدن به بهبود در گروه مداخله، ۲۱.۶ برابر بیشتر بود.
گروه مداخله همچنین به‌طور متوسط ۸.۴ کیلوگرم (حدود ۱۸.۵ پوند) وزن کم کردند، در حالی که این مقدار در گروه مراقبت معمول تنها ۱.۲ کیلوگرم (۲.۶ پوند) بود. پس از تعدیل‌های آماری، اختلاف بین دو گروه ۷.۵ کیلوگرم بود که شامل حدود ۶.۶ کیلوگرم کاهش چربی اضافی می‌شد. محققان گزارش کردند که توده بدون چربی (عضلات) حفظ شده، در حالی که قدرت و آمادگی قلبی-تنفسی بهبود یافته است. این بخش بسیار حیاتی است؛ چراکه کاهش وزن سریع می‌تواند باعث از دست رفتن عضله شود و از دست دادن عضله، معامله بدی برای هر کسی است که به دنبال بهبود سلامت متابولیک در بلندمدت است.
برنامه ۲۴ هفته‌ای شامل چه مواردی بود؟
این نتیجه حاصل یک مداخله بالینی دو مرحله‌ای بود، نه یک رژیم غذایی قابل دانلود از اینترنت. در ۱۲ هفته اول، شرکت‌کنندگان از برنامه ۸۰۰ تا ۹۰۰ کالری در روز پیروی کردند. دو هفته اول شامل جایگزینی کامل وعده‌های غذایی بود. از هفته سوم تا دوازدهم، شرکت‌کنندگان هدف کالری پایین را حفظ کرده و یک وعده غذایی بر پایۀ غذا (شامل پروتئین، میوه و سبزیجات غیرنشاسته‌ای) به برنامۀ آنها اضافه شد.
بخش ورزش ترکیبی از هوازی و تمرینات قدرتی (کار با وزنه) بود. طبق پروتکل منتشر شده، شرکت‌کنندگان دو جلسه تحت نظارت در هفته (شامل تمرینات هوازی و مقاومتی) و یک جلسه هوازی مستقل را انجام می‌دادند. تمرینات به سمت جلسات ۶۰ دقیقه‌ای پیشرفت کرد. برنامه مقاومتی شامل اندام‌های فوقانی و تحتانی بود و معمولاً از یک تا سه ست با ۸ تا ۱۲ تکرار استفاده می‌شد. تمرینات هوازی نیز بر اساس نتایج تست‌های آمادگی جسمانی تجویز می‌شد، نه با یک سرعت برای همۀ افراد.
از هفته ۱۳ تا ۲۴، غذاها در قالب یک برنامه شخصی‌سازی‌شده برای حفظ وزن دوباره به رژیم اضافه شدند و تمرینات به سمت تمرینات مستقل تغییر یافتند. شرکت‌کنندگان هدف‌گذاری کردند که حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط تا شدید در هفته داشته باشند و به دریافت چک‌آپ و حمایت ادامه دادند. یک نکته دیگر که نمی‌توان آن را از نتیجه جدا کرد، این بود که پزشکان در صورت لزوم، داروهای کاهنده گلوکز و فشار خون را متوقف یا تنظیم می‌کردند، شرکت‌کنندگان را تحت نظر داشتند و در صورت رسیدن به آستانه‌های مشخص‌شده، درمان را مجدداً آغاز می‌کردند. این «مدیریت پزشکی» است، نه صرفاً «انگیزه دادن».
منظور از بهبود (Remission) دیابت چیست؟
در این کارآزمایی، بهبود به معنای رسیدن به HbA1cزیر ۶.۵ درصد (آستانه تشخیص دیابت) پس از حداقل ۱۲ هفته بدون استفاده از داروهای کاهنده گلوکز بود. این تعریف با گزارش اجماع بین‌المللی که توسط انجمن دیابت آمریکا (ADA) سازماندهی شده، مطابقت دارد. HbA1cمیانگین گلوکز خون را در حدود دو تا سه ماه گذشته نشان می‌دهد. رسیدن به زیر ۶.۵ درصد بدون داروهای کاهنده گلوکز، از نظر بالینی بسیار معنادار است.
البته این به معنای از بین رفتن کامل بیماری نیست. بهبود می‌تواند پایان یابد. گلوکز خون ممکن است دوباره بالا برود، به‌ویژه اگر وزن دوباره افزایش یابد یا بیماری زمینه‌ای پیشرفت کند. به همین دلیل است که کارشناسان از واژه «بهبود» (Remission) استفاده می‌کنند و نه «درمان قطعی» (Cure)؛ و به همین دلیل افراد در وضعیت بهبود، همچنان به بررسی‌های دوره‌ای گلوکز و غربالگری عوارض مرتبط با دیابت نیاز دارند. این کارآزمایی به ما می‌گوید چه کسانی در شش ماه به تعریف بهبود رسیده‌اند، اما نمی‌گوید چه تعداد از آنها یک، پنج یا ۱۰ سال بعد در این وضعیت باقی خواهند ماند.
آیا این برنامه ایمن بود؟
هیچ عوارض ناخواستۀ جدی گزارش نشد، اما مداخله بدون عوارض جانبی نبود. ۴۳ نفر از ۵۰ شرکت‌کننده در گروه مداخله، حداقل یک مورد عارضه جانبی را گزارش کردند، در حالی که این تعداد در گروه مراقبت معمول تنها ۶ نفر از ۴۶ نفر بود. شایع‌ترین مشکلات، اثرات اولیه رژیم کم‌کالری شامل یبوست، سردرد، سرگیجه و خستگی بود که محققان گزارش کردند معمولاً برطرف می‌شوند.
هر دو جنبه این یافته مهم است: کارآزمایی در طول ۲۴ هفته سیگنال ایمنی جدی نشان نداد، اما ۸۶ درصد از گروه مداخله نوعی عارضه جانبی را تجربه کردند. این دلیل دیگری است که نباید هدف کالری مشخص شده را در خانه بطور خودسرانه انجام داد. سازمان خدمات سلامت همگانی (NHS) به‌طور ویژه به افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ هشدار می‌دهد که بدون صحبت با یک متخصص سلامت، رژیم بسیار سخت و کم‌کالری را شروع نکنند. مصرف بسیار کم غذا در حالی که داروهای دیابت یا فشار خون همچنان ادامه دارد، می‌تواند باعث افت شدید گلوکز یا فشار خون شود. هیچ‌کس نباید برای رهایی از دیابت(بهبود)، بدون نظارت پزشکی که دارو را تجویز کرده، مصرف دارو را قطع کند.
آنچه این مطالعه نمی‌تواند ثابت کند
این کارآزمایی امیدوارکننده است اما از نظر طراحی دچار محدودیت هایی است. اول، فقط شامل ۹۶ نفر بود و ۲۴ هفته طول کشید؛ بنابراین اگرچه میزان تأثیر آن خیره‌کننده است، اما ماندگاری آن نامشخص است. دوم، یافته‌ها مستقیماً برای بزرگسالان ۱۸ تا ۴۵ سال که دچار چاقی بودند، در ۶ سال اول تشخیص بودند و از انسولین استفاده نمی‌کردند، کاربرد دارد. این نتایج برای افراد مسن‌تر، افرادی که دهه‌ها با دیابت زندگی کرده‌اند، افراد بدون چاقی، یا کسانی که از انسولین استفاده می‌کنند، قابل تعمیم نیست و برای دیابت نوع ۱ نیز صدق نمی‌کند. سوم، این مطالعه یک «بسته کامل» (رژیم + ورزش) را با مراقبت معمول مقایسه کرد و مشخص نکرد که چه مقدار از بهبودی از دیابت، مدیون محدودیت کالری بوده و چه مقدار مدیون ورزش. همچنین به دلیل اینکه یک گروه جداگانه برای « رژیم کم‌کالری» به تنهایی وجود نداشت، نمی‌توان میزان اثرگذاری جداگانه هر کدام را تعیین کرد.
در نهایت، سطح حمایت‌های حرفه‌ای (تغذیه، پزشک، مربی، جایگزین وعده غذایی و مدیریت دارو) بخشی از مداخله بود. نمی‌توان فرض کرد که نتایج حاصل از این سیستم، در یک چالش رژیم ۸۰۰ کالری که بدون نظارت انجام شود، تکرار خواهد شد.
با این اطلاعات باید چه کرد؟
اگر دیابت نوع ۲ دارید و به دنبال بهبود هستید، سوال کاربردی این نیست که: «آیا می‌توانم از فردا ۸۰۰ کالری بخورم؟» بلکه سوال این است: «آیا من کاندیدای یک برنامه ساختارمند برای بهبود هستم و چه کسی این برنامه را مدیریت خواهد کرد؟»
از پزشک یا تیم مراقبت دیابت خود درباره موارد زیر بپرسید:
· آیا با توجه به مدت زمان ابتلا، داروهای مصرفی و وضعیت کلی سلامت، بهبودی از دیابت برای من یک هدف واقع‌بینانه است؟
· چه برنامه‌هایی برای مدیریت وزن یا جایگزینی کامل وعده غذایی تحت نظارت پزشکی در منطقۀ ما در دسترس هستند؟
· نحوه نظارت بر دارو و قند خون در طول دوره کاهش شدید کالری چگونه است؟
· چگونه می توانم تمرینات مقاومتی را برای حفظ قدرت و حجم عضله هایم در طول کاهش وزن در برنامه ام بگنجانم؟
· برنامۀ طولانی‌مدت برای حفظ وزن و پیگیری‌های بعدی پس از مرحلۀ فشرده، کدامند؟
نتیجه اصلی واقعی است: ۵۴ درصد به بهبود رسیدند در حالی که در گروه مراقبت معمول این رقم ۴ درصد بود. درس عمیق‌تر این نیست که یک رژیم غذایی افراطی دیابت را درمان می‌کند، بلکه این است که یک برنامۀ متمرکز و تحت مدیریت حرفه‌ای می‌تواند مسیر دیابت نوع ۲ را در برخی از جوانان تغییر دهد؛ و ساختار پشتیبانِ این رژیم، شاید به اندازه خودِ عدد کالری، اهمیت داشته باشد.
منبع:
https://health.yahoo.com/conditions/endocrine/diabetes/diabetes-type-2/articles/early-type-2-diabetes-no-150000019.html